Thứ Năm, 25 tháng 4, 2013
Thứ Sáu, 1 tháng 7, 2011
Danh muc cac loai thuc vat trong Nghi đinh 32
Danh mục các loài cây rừng nguy cấp, quý, hiếm có mặt ở khu vực được ghi trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP
Để thấy được một cách tổng quát nguồn thực vật nguy cấp, quý, hiếm có măt ở khu vực Nam Trường Sơn Bắc có tên trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP, chúng tôi trích dẫn bảng danh mục của Nghị định và chú thích sự hiện hữu các loài của khu vực ở bảng sau:
Nhóm IA. Thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại
Tên Việt Nam Tên khoa học
NGÀNH THÔNG PINOPHYTA
1 Hoàng đàn Cupressus torulosa
2 Bách Đài Loan Taiwania cryptomerioides
3 Bách vàng Xanthocyparis vietnamensis
4 Vân Sam Phan-xi-păng Abies delavayi-fansipanensis
5 Thông Pà cò Pinus kwangtungensis
6 Thông đỏ nam Taxus wallichiana
7 Thông nước Glyptostrobus pensilis
NGÀNH MỘC LAN MAGNOLIOPHYTA
Lớp mộc lan Magnoliopsida
8 Hoàng liên gai Berberis julianae
9 Hoàng mộc Berberis wallichiana
10 Mun sọc (Thị bong) Diospyros salletii
11 Sưa (Huê mộc vàng) Dalbergia tonkinensis
12 Hoàng liên TrungQuốc Coptis chinensis
13 Hoàng liên chân gà Coptis quinquesecta
Lớp hành Liliopsida
14 Các loài Lan kim tuyến Anoectochilus spp.
15 Các loài Lan hài Paphiopedilum spp.
Nhóm II A. Thực vật rừng nguy cấp, quý hiếm hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại
TT LOÀI ĐỊA BÀN
Tên Việt Nam Tên khoa học
NGÀNH THÔNG PINOPHYTA
1 Đỉnh tùng (Phỉ ba mũi) Cephalotaxus mannii
2 Bách xanh Calocedrus macrolepis
3 Bách xanh đá Calocedrus rupestris
4 Pơ mu Fokienia hodginsii
5 Du sam Keteleeria evelyniana
6 Thông Đà Lạt Pinus dalatensis
7 Thông lá dẹt Pinus krempfii
8 Thông đỏ Bắc Taxus chinensis
9 Sa mộc dầu Cunninghamia konishii
Lớp tuế Cycadopsida
10 Các loài Tuế Cycas spp.
NGÀNH MỘC LAN MAGNOLIOPHYTA
Lớp mộc lan Magnoliopsida
11 Sâm vũ diệp Panax bipinnatifidum
12 Tam thất hoang Panax stipuleanatus
13 Sâm Ngọc Linh Panax vietnamensis
14 Các loài Tế tân Asarum spp.
15 Thiết đinh Markhamia stipulata
16 Gõ đỏ (Cà te) Afzelia xylocarpa
17 Lim xanh Erythrophloeum fordii
18 Gụ mật (Gõ mật) Sindora siamensis
19 Gụ lau Sindora tonkinensis
20 Đẳng sâm (Sâm leo) Codonopsis javanica
21 Trai lý (Rươi) Garcinia fagraeoides
22 Trắc (Cẩm lai nam) Dalbergia cochinchinensis x
23 Cẩm lai (Cẩm lai Bà Rịa) Dalbergia oliveri
(D. bariensis, D. mammosa)
24 Giáng hương Pterocarpus macrocarpus
25 Gù hương Cinnamomum balansae x
26 Re xanh phấn Cinnamomum glaucescens
27 Vù hương (Xá xị) Cinnamomum parthenoxylon
28 Vàng đắng Coscinium fenestratum
29 Hoàng đằng Fibraurea tinctoria
30 Các loài Bình vôi Stephania spp.
31 Thổ hoàng liên Thalictrum foliolosum
32 Nghiến Excentrodendron tonkinensis (Burretiodendron tonkinensis) x
Lớp hành Liliopsida
33 Hoàng tinh hoa trắng Disporopsis longifolia
34 Bách hợp Lilium brownii
35 Hoàng tinh vòng Polygonatum kingianum
36 Thạch hộc Dendrobium nobile
37 Cây một lá Nervilia spp.
Để thấy được một cách tổng quát nguồn thực vật nguy cấp, quý, hiếm có măt ở khu vực Nam Trường Sơn Bắc có tên trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP, chúng tôi trích dẫn bảng danh mục của Nghị định và chú thích sự hiện hữu các loài của khu vực ở bảng sau:
Nhóm IA. Thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại
Tên Việt Nam Tên khoa học
NGÀNH THÔNG PINOPHYTA
1 Hoàng đàn Cupressus torulosa
2 Bách Đài Loan Taiwania cryptomerioides
3 Bách vàng Xanthocyparis vietnamensis
4 Vân Sam Phan-xi-păng Abies delavayi-fansipanensis
5 Thông Pà cò Pinus kwangtungensis
6 Thông đỏ nam Taxus wallichiana
7 Thông nước Glyptostrobus pensilis
NGÀNH MỘC LAN MAGNOLIOPHYTA
Lớp mộc lan Magnoliopsida
8 Hoàng liên gai Berberis julianae
9 Hoàng mộc Berberis wallichiana
10 Mun sọc (Thị bong) Diospyros salletii
11 Sưa (Huê mộc vàng) Dalbergia tonkinensis
12 Hoàng liên TrungQuốc Coptis chinensis
13 Hoàng liên chân gà Coptis quinquesecta
Lớp hành Liliopsida
14 Các loài Lan kim tuyến Anoectochilus spp.
15 Các loài Lan hài Paphiopedilum spp.
Nhóm II A. Thực vật rừng nguy cấp, quý hiếm hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại
TT LOÀI ĐỊA BÀN
Tên Việt Nam Tên khoa học
NGÀNH THÔNG PINOPHYTA
1 Đỉnh tùng (Phỉ ba mũi) Cephalotaxus mannii
2 Bách xanh Calocedrus macrolepis
3 Bách xanh đá Calocedrus rupestris
4 Pơ mu Fokienia hodginsii
5 Du sam Keteleeria evelyniana
6 Thông Đà Lạt Pinus dalatensis
7 Thông lá dẹt Pinus krempfii
8 Thông đỏ Bắc Taxus chinensis
9 Sa mộc dầu Cunninghamia konishii
Lớp tuế Cycadopsida
10 Các loài Tuế Cycas spp.
NGÀNH MỘC LAN MAGNOLIOPHYTA
Lớp mộc lan Magnoliopsida
11 Sâm vũ diệp Panax bipinnatifidum
12 Tam thất hoang Panax stipuleanatus
13 Sâm Ngọc Linh Panax vietnamensis
14 Các loài Tế tân Asarum spp.
15 Thiết đinh Markhamia stipulata
16 Gõ đỏ (Cà te) Afzelia xylocarpa
17 Lim xanh Erythrophloeum fordii
18 Gụ mật (Gõ mật) Sindora siamensis
19 Gụ lau Sindora tonkinensis
20 Đẳng sâm (Sâm leo) Codonopsis javanica
21 Trai lý (Rươi) Garcinia fagraeoides
22 Trắc (Cẩm lai nam) Dalbergia cochinchinensis x
23 Cẩm lai (Cẩm lai Bà Rịa) Dalbergia oliveri
(D. bariensis, D. mammosa)
24 Giáng hương Pterocarpus macrocarpus
25 Gù hương Cinnamomum balansae x
26 Re xanh phấn Cinnamomum glaucescens
27 Vù hương (Xá xị) Cinnamomum parthenoxylon
28 Vàng đắng Coscinium fenestratum
29 Hoàng đằng Fibraurea tinctoria
30 Các loài Bình vôi Stephania spp.
31 Thổ hoàng liên Thalictrum foliolosum
32 Nghiến Excentrodendron tonkinensis (Burretiodendron tonkinensis) x
Lớp hành Liliopsida
33 Hoàng tinh hoa trắng Disporopsis longifolia
34 Bách hợp Lilium brownii
35 Hoàng tinh vòng Polygonatum kingianum
36 Thạch hộc Dendrobium nobile
37 Cây một lá Nervilia spp.
ĐA DẠNG NGUỒN TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC TẠI HUYỆN MƯỜNG TÈ, TỈNH LAI CHÂU
ĐA DẠNG NGUỒN TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC Ở HUYỆN MƯỜNG TÈ, TỈNH LAI CHÂU
Hoµng Thanh S¬n, Ph¹m Quang TuyÕn, TrÞnh Ngäc Bon, NguyÔn Hoµng NghÜa
ViÖn Khoa häc L©m nghiÖp ViÖt Nam
Tãm t¾t:
Tæng sè loµi c©y thuèc ®iÒu tra trong khu vùc huyÖn Mêng TÌ, tØnh Lai Ch©u lµ 213 loµi thuéc 169 chi, 83 hä cña ba ngµnh thùc vËt. Trong ®ã, ngµnh H¹t kÝn cã tíi 206 loµi chiÕm 96,71%, ngµnh D¬ng xØ cã 6 loµi chiÕm 2,82% vµ ngµnh Th«ng ®Êt cã 1 loµi chiÕm 0,47%. T¸m hä cã sè lîng loµi lín nhÊt lµ 78 loµi chiÕm 36,62% sè loµi vµ 51 chi chiÕm 30,2% sè chi trong khu vùc nghiªn cøu, ®ã lµ Euphorbiaceae 24 loµi; Verbenaceae 13 loµi; Asteraceae 11 loµi; Moraceae 8 loµi; Fabaceae 6 loµi; Araceae 6 loµi; Rubiaceae 5 loµi vµ Araliaceae 5 loµi. Thùc vËt ®îc sö dông lµm thuèc t¹i khu vùc huyÖn Mêng TÌ víi 4 d¹ng sèng kh¸c nhau: d¹ng c©y th¶o chiÕm sè lîng lín nhÊt 58 loµi chiÕm 27,23%, d¹ng c©y gç 57 loµi chiÕm 26,76%, d¹ng c©y bôi 56 loµi chiÕm 26,29% vµ d¹ng c©y d©y leo 42 loµi chiÕm 19,72%. Trong qu¸ tr×nh ®iÒu tra chóng t«i nhËn thÊy cã rÊt nhiÒu bé phËn cña c©y ®îc sö dông lµm thuèc, bé phËn ®îc sö dông nhiÒu nhÊt lµ th©n víi 71 loµi chiÕm 40,85%, tiÕp ®Õn l¸, rÔ, vá vµ qu¶ còng ®îc sö dông (l¸: 33,33%, rÔ: 25,82% , vá: 10,33% vµ qu¶: 8,92%). C¸c loµi c©y thuèc ®îc sö dông ch÷a nhiÒu nhãm bÖnh kh¸c nhau, trong ®ã nhãm bÖnh vÒ ®êng tiªu ho¸ cã sè lîng loµi lín nhÊt 36 loµi chiÕm 16,90%, tiÕp ®Õn nhãm ch÷a bÖnh phô n÷ 23 loµi chiÕm 10,80% vµ nhãm bÖnh vÒ x¬ng 21 loµi chiÕm 9,86%. T¹i khu vùc ®iÒu tra chóng t«i ®· x¸c ®Þnh ®îc 5 loµi thùc vËt sö dông lµm thuèc bÞ ®e däa ë c¸c møc ®é kh¸c nhau ®îc ghi trong S¸ch §á ViÖt Nam n¨m 2007.
Tõ khãa: §a d¹ng c©y thuèc, Mêng TÌ, Lai Ch©u
MỞ ĐẦU
Mêng TÌ lµ mét huyÖn vïng cao biªn giíi cña tØnh Lai Ch©u, diÖn tÝch tù nhiªn 368.582,50 ha, diÖn tÝch rõng 183.577,9 ha. Rõng tù nhiªn phÇn lín tËp trung t¹i 2 x· Tµ Tæng vµ Mï C¶. Rõng t¹i khu vùc Mêng TÌ cã tiÒm n¨ng ®a d¹ng sinh häc to lín, víi khu hÖ thùc vËt ®a d¹ng phong phó, cã nhiÒu loµi quý hiÕm, ®Æc trng cho khu hÖ thùc vËt T©y B¾c.
KÕt qu¶ ®iÒu tra ®· ph¸t hiÖn ®îc ë khu vùc nghiªn cøu cã ph©n bè tù nhiªn cña 480 loµi thuéc 307 chi, 128 hä cña ngµnh NÊm (Mycophyta) vµ 3 ngµnh thùc vËt bËc cao lµ ngµnh Th«ng ®Êt (Lycopodiophyta), ngµnh D¬ng xØ (Polypodiophyta) vµ ngµnh H¹t kÝn (Magnoliophyta), trong ®ã cã 46 loµi c©y quý hiÕm ®îc ghi trong S¸ch §á ViÖt Nam (2007). §Æc biÖt rõng tù nhiªn ë huyÖn Mêng TÌ cã nhiÒu loµi c©y thuèc cã gi¸ trÞ ®îc ®ång bµo ®Þa ph¬ng khai th¸c ®Ó sö dông trong cuéc sèng hµng ngµy vµ ®em b¸n.
Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, do viÖc khai th¸c tù ph¸t cña ®ång bµo dÉn ®Õn sè lîng c©y thuèc gi¶m ®¸ng kÓ. MÆt kh¸c, viÖc g©y trång c©y thuèc trong vên nhµ còng h¹n chÕ lµ nguy c¬ rÊt lín ®èi víi sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña c¸c loµi c©y thuèc tù nhiªn. Do ®ã mét yªu cÇu cÊp b¸ch cÇn ®Æt ra hiÖn nay lµ ph¶i b¶o tån vµ ph¸t triÓn ®îc nguån tµi nguyªn c©y thuèc. Bªn c¹nh ®ã l¹i ph¶i n©ng cao gi¸ trÞ nh÷ng kinh nghiÖm, kiÕn thøc sö dông c©y thuèc cña ®ång bµo ®Þa ph¬ng.
VËT LIÖU Vµ PH¦¥NG PH¸P NGHI£N CøU
- VËt liÖu nghiªn cøu:
TÊt c¶ c¸c loµi thùc vËt t¹i khu vùc huyÖn Mêng TÌ, tØnh Lai Ch©u cã gi¸ trÞ lµm thuèc.
- Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu:
+ Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu kÕ thõa tµi liÖu:
KÕ thõa c¸c nguån tµi liÖu, c¸c kÕt qu¶ cña c¸c nghiªn cøu ®· ®îc c«ng bè.
+ Ph¬ng ph¸p ®iÒu tra c©y thuèc trªn tuyÕn:
LËp c¸c tuyÕn ®iÒu tra qua c¸c hÖ sinh th¸i, c¸c tr¹ng th¸i rõng vµ c¸c d¹ng ®Þa h×nh kh¸c nhau. Trªn c¸c tuyÕn thèng kª, m« t¶ c¸c loµi thùc vËt sö dông lµm thuèc. Qu¸ tr×nh ®iÒu tra trªn tuyÕn sö dông GPS ®Ó x¸c ®Þnh híng ®i, chiÒu dµi tuyÕn ®iÒu tra. TiÕn hµnh chôp c©y thuèc b»ng m¸y ¶nh kü thuËt sè. Cô thÓ 6 tuyÕn ®iÒu tra kh¶o s¸t víi chiÒu dµi gÇn 150 km chia ra nh sau:
TuyÕn I : Tµ Tæng – Ngµ Chå
TuyÕn II : Tµ Tæng – P«ng Chø
TuyÕn III: Tµ Tæng – NËm DÝnh
TuyÕn IV: UBND Mï C¶ – Däc suèi Mï C¶
TuyÕn V: UBND Mï C¶ - Ma ó
TuyÕn VI: UBND Mï C¶ – Biªn giíi
+ Phêng ph¸p ®iÒu tra c©y thuèc trªn « tiªu chuÈn:
Trªn c¸c tuyÕn ®iÒu tra, lËp c¸c « tiªu chuÈn ®¹i diÖn, ®iÓn h×nh cho c¸c tr¹ng th¸i rõng, tõng kiÓu rõng. Trong « tiªu chuÈn thèng kª c¸c loµi ®îc sö dông lµm thuèc ë tÇng c©y cao, tÇng c©y t¸i sinh vµ tÇng c©y bôi th¶m t¬i.
+ Ph¬ng ph¸p ®iÒu tra pháng vÊn trong d©n:
§Ó thèng kª thµnh phÇn c©y thuèc ®îc trång trong vên nhµ, vên rõng vµ nh÷ng kinh nghiÖm sö dông c©y thuèc cña céng ®ång ®Þa ph¬ng.
+ Ph¬ng ph¸p thu mÉu vµ xö lý mÉu vËt:
MÉu c©y thuèc thu vÒ ®îc xö lý lµm thµnh tiªu b¶n theo ph¬ng ph¸p phæ biÕn hiÖn nay ë Phßng Nghiªn cøu Tµi nguyªn thùc vËt rõng - ViÖn Khoa häc L©m nghiÖp ViÖt Nam.
+ Ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh tªn khoa häc vµ x©y dùng danh lôc:
Danh lôc ®îc x©y dùng theo hÖ thèng ph©n lo¹i cña Brummitt [2] kÕt hîp víi Danh lôc thùc vËt ViÖt Nam [3], C©y cá ViÖt Nam [8] vµ CÈm nang tra cøu vµ nhËn biÕt c¸c hä thùc vËt h¹t kÝn ë ViÖt Nam [7].
+ Ph¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ ®a d¹ng nguån c©y thuèc:
§îc ®¸nh gi¸ theo ph¬ng ph¸p cña NguyÔn NghÜa Th×n [6], S¸ch §á ViÖt Nam [1], Nh÷ng c©y thuèc vµ vÞ thuèc ViÖt Nam [4], C©y thuèc ViÖt Nam [5] vµ Tõ ®iÓn c©y thuèc [9].
KÕT QU¶ NGHI£N CøU
§a d¹ng vÒ thµnh phÇn loµi c©y thuèc ë khu vùc nghiªn cøu
Qua ®iÒu tra nghiªn cøu t¹i khu vùc huyÖn Mêng TÌ, tØnh Lai Ch©u ph¸t hiÖn 213 loµi thùc vËt thuéc 169 chi, 83 hä, 3 ngµnh thùc vËt bËc cao cã gi¸ trÞ lµm thuèc. Trong ®ã ngµnh H¹t kÝn ®a d¹ng nhÊt víi 206 loµi chiÕm 96,71%; tiÕp theo ngµnh D¬ng xØ cã 6 loµi chiÕm 2,82%; cuèi cïng lµ ngµnh Th«ng ®Êt cã 1 loµi chiÕm 0,47% (B¶ng 1).
B¶ng 1: §a d¹ng vÒ thµnh phÇn loµi c©y thuèc
| Ngµnh Thùc VËt | Hä | Chi | Loµi | |||
| Sè lîng | % | Sè lîng | % | Sè lîng | % | |
| Lycopodiophyta (Th«ng ®Êt) | 1 | 1,20 | 1 | 0,59 | 1 | 0,47 |
| Polypodiophyta (D¬ng xØ) | 5 | 6,02 | 5 | 2,96 | 6 | 2,82 |
| Magnoliophyta (H¹t kÝn) | 77 | 92,8 | 163 | 96,5 | 206 | 96,71 |
| Tæng | 83 | 100 | 169 | 100 | 213 | 100 |
§a d¹ng ë bËc hä:
T¸m hä cã sè lîng loµi lín nhÊt lµ Euphorbiaceae 24 loµi (chiÕm 11,27%); Verbenaceae 13 loµi (chiÕm 6,10%); Asteraceae 11 loµi (chiÕm 5,16%); Moraceae 8 loµi (chiÕm 3,76%); Fabaceae 6 loµi (chiÕm 2,82%); Araceae 6 loµi (chiÕm 2,82%); Rubiaceae 5 loµi (chiÕm 2,35%); vµ Araliaceae 5 loµi (chiÕm 2,35%). Tæng sè loµi cña 8 hä lµ 78 loµi chiÕm 36,62% sè loµi vµ 51 chi chiÕm 30,2% sè chi trong khu vùc nghiªn cøu.
§a d¹ng vÒ d¹ng sèng cña c©y thuèc:
C¸c loµi c©y ®îc sö dông lµm thuèc ë Mêng TÌ rÊt ®a d¹ng vµ phong phó thuéc 4 d¹ng sèng (B¶ng 2). Trong ®ã c©y th¶o cã u thÕ nhÊt víi 58 loµi chiÕm 27,23%, tËp trung ë c¸c hä Gõng (Zingiberaceae), hßa th¶o (Poaceae), Cóc (Asteraceae). TiÕp theo d¹ng c©y gç cã 57 loµi chiÕm 26,76%, tËp chung ë c¸c hä ThÇu dÇu (Euphorbiaceae), Long n·o (Lauraceae), hä D©u t»m (Moraceae). D¹ng c©y bôi cã 56 loµi chiÕm 26,29% tËp trung ë trong c¸c hä Cá roi ngùa (Verbenaceae), B«ng (Malvaceae). D¹ng d©y leo cã 42 loµi chiÕm 19,72%, tËp trung trong c¸c hä Khoai lang (Convolvulaceae), Thiªn lý (Asclepiadaceae) vµ BÇu bÝ (Cucurbiaceae). C©y gç ®îc sö dông lµm thuèc phÇn lín lµ c©y gç nhá, ®ång bµo Ýt cã thãi quen thu h¸i vµ sö dông d¹ng c©y nµy, do ®ã sè lîng c¸c loµi c©y gç dïng lµm thuèc cßn kh¸ lín.
B¶ng 2: §a d¹ng vÒ d¹ng sèng cña c©y thuèc
| D¹ng sèng | Sè lîng | Tû lÖ % |
| Th©n th¶o | 58 | 27,23 |
| Gç | 57 | 26,76 |
| Bôi | 56 | 26,29 |
| D©y leo | 42 | 19,72 |
| Tæng céng | 213 | 100 |
§a d¹ng c¸c bé phËn sö dông cña c©y thuèc
Trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu bé phËn sö dông cña c¸c c©y thuèc, chóng t«i chia ra thµnh c¸c bé phËn chÝnh: Th©n, l¸, rÔ, hoa, qu¶, h¹t, cñ, vá c©y, nhùa (B¶ng 3).
B¶ng 3: §a d¹ngc¸c bé phËn sö dông cña c©y thuèc
| Bé phËn sö dông | Sè lîng loµi | Tû lÖ % |
| Th©n | 87 | 40,85 |
| L¸ | 71 | 33,33 |
| RÔ | 55 | 25,82 |
| Vá | 22 | 10,33 |
| Qu¶ | 19 | 8,92 |
| H¹t | 16 | 7,51 |
| Cñ | 12 | 5,63 |
| Hoa | 2 | 0,94 |
| Nhùa | 2 | 0,94 |
| Tæng céng | 213 | 100 |
Th©n lµ bé phËn ®îc sö dông nhiÒu nhÊt víi 87 loµi, chiÕm 40,85%. §©y lµ bé phËn dÔ thu h¸i víi nhiÒu c¸ch sö dông kh¸c nhau (§un níc uèng, s¾c, sao, nghiÒn, gi·). L¸, rÔ vµ vá còng ®îc sö dông nhiÒu (l¸: 33,33%, rÔ: 25,82%, vá: 10,33%). Ngoµi ra c¸c bé phËn kh¸c nh qu¶, h¹t, cñ, hoa vµ nhùa còng ®îc ®ång bµo trong khu vùc nghiªn cøu sö dông réng r·i (qu¶: 8,92%, h¹t: 7,51%. cñ: 5,63%, hoa: 0,94%, nhùa: 0,94%).
§a d¹ng vÒ gi¸ trÞ sö dông cña c¸c loµi lµm thuèc
Theo c¸c tµi liÖu cña Lª TrÇn §øc (1995), §ç TÊt Lîi(1995), chóng t«i ph©n lo¹i theo c¸c nhãm bÖnh nh sau (B¶ng 4): Nhãm c©y ch÷a bÖnh tiªu hãa 36 loµi (chiÕm 16,90% tæng sè loµi); Nhãm c©y ch÷a bÖnh phô n÷ (kinh nguyÖt kh«ng ®Òu, ®au bông kinh, sãt rau sau khi sinh...) 23 loµi (chiÕm 10,80%); Nhãm c©y ch÷a bÖnh vÒ x¬ng 21 loµi (chiÕm 9,86%); Nhãm c©y ch÷a vÒ gan, d¹ dµy, thËn 19 loµi (chiÕm 8,92%); Nhãm c©y ch÷a bÖnh ngoµi da 19 loµi (chiÕm 8,92%; Nhãm c©y ch÷a bÖnh vÒ ®êng h« hÊp (ho, hen, phÕ qu¶n, phæi...) 18 loµi (chiÕm 8,45%); Nhãm c©y ch÷a bÖnh vÒ tim m¹ch 15 loµi (chiÕm 7,04 %); Nhãm c©y ch÷a ®éng vËt c¾n (r¾n c¾n, ong ®èt...) 14 loµi (chiÕm 6,57%); Nhãm c©y ch÷a bÖnh vÒ thÇn kinh 12 loµi (chiÕm 5,63%); Nhãm c©y ch÷a bÖnh do thêi tiÕt (®au ®Çu, c¶m sèt, c¶m nãng...) 9 loµi (chiÕm 4,23%); Nhãm c©y ch÷a bÖnh vÒ ®êng tiÕt niÖu 8 loµi (chiÕm 3,76%); Nhãm ch÷a bÖnh kh¸c (ngé ®éc, sèt rÐt...) 9 loµi (chiÕm 4,23%); Nhãm c©y cã t¸c dông båi bæ søc khoÎ 6 loµi (chiÕm 2,82%); Nhãm ch÷a bÖnh vÒ nam giíi (di tinh, xuÊt tinh sím, liÖt d¬ng...) 2 loµi (chiÕm 0,94%); Nhãm c©y ch÷a bÖnh vÒ r¨ng 2 loµi (chiÕm 0,94%).
B¶ng 4: §a d¹ng vÒ gi¸ trÞ sö dông cña c¸c loµi lµm thuèc
| STT | Nhãm bÖnh | Sè Lîng | Tû lÖ% |
| 1 | Nhãm c©y ch÷a bÖnh tiªu hãa | 36 | 16,90 |
| 2 | Nhãm c©y ch÷a bÖnh phô n÷ | 23 | 10,80 |
| 3 | Nhãm c©y ch÷a bÖnh vÒ x¬ng | 21 | 9,86 |
| 4 | Nhãm c©y ch÷a vÒ gan, d¹ dµy, thËn | 19 | 8,92 |
| 5 | Nhãm c©y ch÷a bÖnh ngoµi da | 19 | 8,92 |
| 6 | Nhãm c©y ch÷a bÖnh vÒ ®êng h« hÊp | 18 | 8,45 |
| 7 | Nhãm c©y ch÷a bÖnh vÒ tim m¹ch | 15 | 7,04 |
| 8 | Nhãm c©y ch÷a bÞ ®éng vËt c¾n | 14 | 6,57 |
| 9 | Nhãm c©y ch÷a bÖnh vÒ thÇn kinh | 12 | 5,63 |
| 10 | Nhãm c©y ch÷a bÖnh do thêi tiÕt | 9 | 4,23 |
| 11 | Nhãm c©y ch÷a bÖnh vÒ ®êng tiÕt niÖu | 8 | 3,76 |
| 12 | Nhãm c©y båi bæ søc khoÎ | 6 | 2,82 |
| 13 | Nhãm c©y ch÷a bÖnh vÒ nam giíi | 2 | 0,94 |
| 14 | Nhãm c©y ch÷a bÖnh vÒ r¨ng | 2 | 0,94 |
| 15 | Nhãm c©y ch÷a bÖnh kh¸c | 9 | 4,23 |
| Tæng céng | 213 | 100 | |
Mét sè loµi c©y thuèc bÞ ®e däa cÇn ®îc b¶o vÖ
Qua kÕt qu¶ ®iÒu tra chóng t«i ®· x¸c ®Þnh ®îc 5 loµi c©y thuèc trong vïng ®ang bÞ ®e däa víi c¸c møc ®é kh¸c nhau (b¶ng 5)
B¶ng 5. Nh÷ng loµi c©y thuèc ®ang bÞ ®e do¹ trong vïng nghiªn cøu
| STT | Tªn khoa häc | Tªn ®Þa ph¬ng | Møc ®é ®e däa |
| 1 | Chukrasia tabularis A. Juss. | L¸t hoa | VU A1a,c,d+2d |
| 2 | Codonopsis javanica (Blume) Hook.f. | §¶ng s©m | VU A1a,c,d+2c,d |
| 3 | Disporopsis longifolia Craib | Hoµng tinh c¸ch | VU A1c,d |
| 4 | Drynaria fortunei (Kuntze ex Mett.) J. Smith | Cèt to¸i bæ | EN A1,c,d |
| 5 | Fallopia multiflora (Thunb.) Haraldson | Hµ thñ « ®á | VU A1a,c,d |
Chó thÝch: C¸c cÊp ®¸nh gi¸ dùa theo S¸ch §á ViÖt Nam 2007: VU (Vulnerable): SÏ nguy cÊp; EN (Endangered): Nguy cÊp.
KÕT LUËN
Qua ®iÒu tra bíc ®Çu t¹i khu vùc huyÖn Mêng TÌ, tØnh Lai Ch©u x¸c ®Þnh 213 loµi thuéc 169 chi, 83 hä thùc vËt cã gi¸ trÞ lµm thuèc.
Cã 8 hä cã sè loµi vµ chi nhiÒu nhÊt: Euphorbiaceae 24 loµi (chiÕm 11,27%); Verbenaceae 13 loµi (chiÕm 11,27%); Asteraceae 11 loµi (chiÕm 6,10%); Moraceae 8 loµi (chiÕm 3,76%); Fabaceae 6 loµi (chiÕm 2,82%); Araceae 6 loµi (chiÕm 2,82%); Rubiaceae 5 loµi (chiÕm 2,35%); vµ Araliaceae 5 loµi (chiÕm 2,35%). Tæng sè loµi cña 8 hä lµ 78 loµi chiÕm 36,62% sè loµi vµ 51 chi chiÕm 30,2% sè chi trong khu vùc nghiªn cøu.
C¸c loµi c©y thuèc thuéc d¹ng c©y th¶o cã u thÕ nhÊt víi 58 loµi chiÕm 27,23%. TiÕp theo d¹ng c©y gç cã 57 loµi chiÕm 26,76%. D¹ng c©y bôi cã 56 loµi chiÕm 26,29%. D¹ng d©y leo cã 42 loµi chiÕm 19,72%. Trong c¸c bé phËn cña c©y, th©n lµ bé phËn ®îc sö dông nhiÒu nhÊt víi 87 loµi, chiÕm 40,85%. L¸, rÔ vµ vá còng ®îc sö dông nhiÒu (l¸: 33,33%, rÔ: 25,82%, vá: 10,33%), Ýt nhÊt lµ nhùa vµ hoa 2 loµi, chiÕm 0,94%.
C¸c loµi c©y thuèc ®îc sö dông ®Ó ch÷a trÞ 15 nhãm bÖnh kh¸c nhau. Trong ®ã nhiÒu nhÊt lµ sè loµi ch÷a bÖnh tiªu hãa 36 loµi (chiÕm 16,90%), sau ®ã lµ nhãm c©y ch÷a bÖnh bÖnh phô n÷ 23 loµi (chiÕm 10,80% ), nhãm c©y ch÷a bÖnh vÒ x¬ng 21 loµi (chiÕm 9,86% ), nhãm c©y ch÷a bÖnh vÒ gan, d¹ dµy, thËn vµ nhãm c©y ch÷a bÖnh ngoµi da 19 loµi (chiÕm 8,92%), Ýt nhÊt lµ nhãm bÖnh vÒ nam giíi 2 loµi (chiÕm 0,94%) vµ nhãm c©y ch÷a bÖnh vÒ r¨ng 2 loµi (chiÕm 0,94%).
T¹i khu vùc ®iÒu tra chóng t«i ®· x¸c ®Þnh ®îc 5 loµi thùc vËt bÞ ®e däa ë c¸c møc ®é kh¸c nhau ®îc ghi trong S¸ch §á ViÖt Nam n¨m 2007.
TµI LIÖU THAM KH¶O:
1. Bé Khoa häc vµ C«ng nghÖ, ViÖn Khoa häc vµ C«ng nghÖ ViÖt Nam, 2007. S¸ch §á ViÖt Nam (PhÇn II - Thùc vËt). Nxb Khoa häc tù nhiªn vµ C«ng nghÖ, Hµ Néi.
2. Brummitt R.K. 1992. Vascular plant families and genera. Royal Botanic Gardens, Kew.
3. Danh lôc c¸c loµi thùc vËt ViÖt Nam, 2001, 2005 (TËp I-III). Nxb N«ng NghiÖp, Hµ Néi.
4. §ç TÊt Lîi, 1995. Nh÷ng c©y thuèc vµ vÞ thuèc ViÖt Nam. Nxb Khoa häc vµ Kü thuËt, Hµ Néi.
5. Lª TrÇn §øc, 1995. C©y thuèc ViÖt Nam. Nxb N«ng nghiÖp, Hµ Néi.
6. NguyÔn NghÜa Th×n, 1997. CÈm nang nghiªn cøu ®a d¹ng sinh vËt. Nxb N«ng NghiÖp, Hµ Néi.
7. NguyÔn TiÕn B©n, 1997. CÈm nang tra cøu vµ nhËn biÕt c¸c hä thùc vËt h¹t kÝn ë ViÖt Nam. Nxb Khoa Häc vµ Kü thuËt, Hµ Néi.
8. Ph¹m Hoµng Hé (1999 - 2000). C©y cá ViÖt Nam (TËp I-III). Nxb TrÎ, TP HCM.
9. Vâ V¨n Chi, 1996. Tõ ®iÓn c©y thuèc ViÖt Nam. Nxb Y häc, Hµ Néi.
MEDICINAL PLANT DIVERSITY IN THE MUONG TE DISTRICT,
LAI CHAU PROVINE
Hoang Thanh Son, Pham Quang Tuyen, Trinh Ngoc Bon, Nguyen Hoang Nghia
Forest Sciene Institute of Vietnam
Summary
Total number of medicinal plant species found during surveys in Muong Te district, Lai Chau province were 213 species of 169 genera and 83 families. There are 206 species (96,71%) of Magnoliophyta, 6 species (2,82%) of Polypodiophyta and 1 species (0.47%) of Lycopodiophyta. The 8 richest families includes 78 species (occupied 36.62% of total species in surveyed area) and 51 genera (occupied 30.2% of total genera). They are Euphorbiaceae (24 species), Verbenaceae (13), Asteraceae (11), Moraceae (8), Fabaceae (6), Araceae (6), Rubiaceae (5), and Araliaceae (5). Medicinal plant in Muong Te were found in main four life-forms; herb plants have 58 species (occupied 27.23%), wooden plants have 57 species (26.76%), shrub plants have 56 species (26.29%) and climbing plants have 42 species (19.72%). Many parts of plants have been use for medicine such as the whole plants: 71 species (40.85%), leaves: 33.33%, roots: 25.82%, bark: 10.33%, and fruits: 8.92%. Plants have also been used to treat different kinds of diseases. There are 36 species (16.9%) related to treatment of digestion system; 23 species (10.8%) to treatment of women problems; 21 species to treatment of bones. There are in the area 5 species found to be listed in Red Book of Vietnam, 2007.
Keywords: Medicinal plant diversity, Muong Te, Lai Chau
Đăng ký:
Nhận xét (Atom)